Michiel op de Sporen

Image via Wikipedia

Met een aantal gewonnen tickets al enkele maanden op de kast, was het dan eindelijk zover: een bezoekje aan het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, met het prachtige museum. Vooral bekend zijn de dinosaurussen, de iguanadons, naar ‘t schijnt de meest complete en interessantste van de hele wereld. Hun impact zou fenomenaal zijn. Maar er is zoveel meer…

Voor een keertje ging ik ook buiten met m’n ouders, ik kan me de tijd niet meer herinneren dat dat nog gebeurde. Mij interesseert een museum over natuurwetenschappen natuurlijk heel erg, maar mijn ouders? Dat viel gelukkig heel goed mee. Ze waren heel geïnteresseerd, oef. Het moet ook al heel erg met je gesteld zijn als je dit museum slecht durft noemen.

Tentoonstellingen

Even een lijstje met de aanwezige tentoonstellingen met enig commentaar:

• De galerij van de dinosauriërs. Zonder twijfel de grote publiekstrekker. Een aantal fascinerende iguanadons wachten je op. Je kunt er zowat overal naast wandelen. In de kelder kun je zelfs een kleine reconstructie van de vindplaats zien, met een beetje informatie over hoe ze de dinosaurusbeenderen dan uiteindelijk hebben bovengehaald uit het vindplaats, een kolenmijn. Maar de galerij biedt ook informatie rond de evolutie van dino’s en hun plaats in de tijd en stamboom van het leven. Onwetenden zullen vast wel verrast zijn door het feit dat vogels eigenlijk dino’s zijn. Skeletten – replica’s en originelen – met een hele reeks educatieve plaatjes, spelletjes en filmpjes doen je beseffen dat de wereld veel veranderd is. De machtige T.rex en de knots van een ankylosaurus, een triceratops, ze doen vermoeden dat je als mens toch maar nietig zou zijn in zo’n periode. Maar er is veel veel veel meer.
• Minder fascinerend, maar alsnog even interessant is de zaal over 250 jaar natuurwetenschappen. De mijlpalen van het KBIN, het verval, de bronnen van de collectie… je komt het allemaal te weten. Blijkbaar heeft het museum heel wat te danken aan opgravingen in Antwerpen, aan de Belgische zuidpoolexpeditie, aan de kolonisatie van Congo en aan de Antwerpse zoo. Tegenwoordig komt ook wat materiaal binnen via de douane: in beslag genomen goederen van bedreigde soorten. Ze doen je even stilstaan bij de gruwel van de mensheid. Een prachtige tijger, geschoten als jachttrofee, maakte me kwaad. Op de jager natuurlijk. Het museum maakt ook duidelijk dat zijn collectie ook deels komt van de tijd waarin mensen nog niet stilstonden bij hun vernielzucht. Nu niet meer, integendeel. Nog een leuk feit is dat ook Brussel blijkbaar een stadszoo heeft gehad, zoals Antwerpen. De dieren bleven er niet lang en werden snel aan Antwerpen geschonken. Of ze werden afgemaakt. Ja, de tijden zijn veranderd.
• Wat weinig mensen zal boeien, is volgens mij de galerij van de evolutie. Evolutie is heel interessant, maar de feiten die in dit stuk van het museum worden aangereikt, zullen veel mensen te boven gaan. Enige kennis van anatomie en dierkunde zijn onontbeerlijk als je alles wil verstaan. Gelukkig zijn er ook veel laagdrempelige items, zoals filmpjes die de drijvende krachten achter evolutie tonen (mutaties, genetische drift, selectie, isolatie…). Ook al versta je er niets van, er zijn heel veel fossielen, replica’s en opgezette dieren die je doen inzien hoe de wereld is veranderd. Van eencelligen tot eenvoudige meercelligen. Van simpele vissen tot vissen met kaken en stevige vinnen, die poten konden worden. De verovering van de landmassa werd een feit. We eindigen bij de huidige heersers, de vogels en zoogdieren vooral, waarbij we de nota krijgen dat de evolutie nog niet gedaan is. Gekweekte zalm is bijvoorbeeld niet meer hetzelfde als wilde, met als gevaar dat door kruisingen het wilde exemplaar uitsterft. Of olifanten die kleinere slagtanden krijgen of kabeljauwen die steeds kleiner worden per generatie omdat de exemplaren met respectievelijk grote slagtanden en een groter lichaam aan jacht ten onder gaan. We sturen de evolutie dus, vaak ongunstig. Ook antibioticagebruik wordt aangehaald. Op het einde zie je dan nog kort hoe de evolutie zou kunnen verdergaan. Pure science-fiction. Moeilijk stuk museum, maar het tentoongestelde materiaal is voor iedereen goed.
• ‘n Tijdelijke expo gaat over overleving in extreme omstandigheden (overleven in het x-treme). Kamelen, cactussen, ijsberen, berggeiten, grot- en diepzeebewoners… allen hebben ze één iets gemeenschappelijk: ze hebben allemaal hun eigen manier om zich tegen de extreme omstandigheden te beschermen. Vooral leuk voor kindjes denk ik, want er is veel speelgoed. Af en toe stuk, eentje is ook afgesloten wegens het besmettingsgevaar voor Mexicaanse griep (koeltjes H1N1 genoemd).
• Voor de rest zijn er heel wat kleinere zalen met de bijzondere collectie van het museum. Mineralen waarbij je achterovervalt bij de variatie en pracht. Een wandelgang met pooldieren, een zaal met allerlei zeezoogdieren (walvissen en dolfijnen, zeekoeien, robben), een ruimte met dieren uit onze eigen omgeving. Daarnaast is er ook nog een mooie gang met zoogdieren. Heel erg fascinerend is een zaal over insecten, met een gigantische verzameling vlinders. Prachtig gewoon. Ook andere ongewervelden sieren het museum. Reusachtige schelpdieren bijvoorbeeld.

Alle tentoonstellingen zijn doorspekt met informatiebordjes en spelletjes. Nee, vervelen zul je je er niet snel. Wie dit museum, zoals ik, écht grondig wil bekijken, moet echter vroeg opstaan en heel veel wandelen en lezen. Het museum is namelijk reusachtig. Er is zo veel te zien dat je met de openingsuren zelfs niet genoeg hebt om het allemaal grondig te zien. Dat is enerzijds jammer, anderzijds maakt het het natuurlijk een geweldig museum waar je steeds nieuwe dingen kan ontdekken. Het is mijn derde bezoek, maar als het van mij afhangt zeker niet het laatste. Net zoals de vorige keren kwam ik tijd te kort. Wat een museum…

Kleine reflectie

Ik kan het moeilijk laten om hier nog even een draai aan te geven. Het museum bezit een schat aan materiaal. Werkelijk een schat. Meermaals dacht ik: als dit ooit afbrandt, dan zijn we veel kwijt. Maar ik bedacht ook: stel nu dat dit geweldige museum op een gegeven moment in de toekomst van België ter discussie staat. Dat Brussel weer eens besproken wordt. Wat doen we met die hele collectie? Opsplitsen zou een vreselijke verarming zijn voor beide landsgedeelten. Want ja, wiens eigendom is dat dan uiteindelijk? ‘t Zal wel weer delen worden, zoals destijds met de splitsing van de universiteit van Leuven. Zoals zo vaak denk ik: wat zou het zinloos zijn een land te splitsen als het alleen dingen zou splitsen waarvan je wil dat ze samenblijven. Museumstukken zoals hier dus.

En nog dit

Last but not least: wie dit museum wil bezoeken, moet absoluut met de trein gaan. Je staat er in geen tijd. Station Brussel-Luxemburg nemen, dan buitengaan en heel even een heuvel op. Dit museum ligt echt op een steenworp van het station (al moet je de steen dan wel vanuit het museum gooien, kan die nog even bergaf rollen naar de juiste plek). Het pas opgeknapte en fabuleuze station ligt pal in de Europese wijk, aan het Europees Parlement. Je zult opkijken als je er voor het eerst komt. Net als van het museum. Brussel op z’n modernst, op z’n grootst. Getekend: een trotse Belg, trots op z’n land en z’n hoofdstad.